Mikro İktisat ve Makro İktisat

Mikro iktisat ve makro iktisatın ne olduğunu anlayabilmek için öncelikle iktisat biliminin ne olduğu sorusunu yanıtlamak gerekmektedir. İktisat, mikro iktisat ve makro iktisat olmak üzere iki alt bölümden oluşur. Yunanca “mikros” kelimesinden türetilen mikro iktisatta iktisadi mesele ile etkinlik üzerinde durulur; ne üretilecek, nasıl üretilecek, kimler için üretilecek, dağılımda-üretimde-bölüşümde etkinlik var mı soruları incelenir. Buna karşılık, Yunanca “makros” kelimesinden türetilen makro iktisatta ekonomik büyümeyi, kaynakların tam kullanımını belirleyen unsurlar üzerinde durulur. Bir başka deyişle makro iktisat, iktisadın kaynaklar tam olarak kullanılıyor mu ve kaynaklar büyüyor mu soruları ile ilgilenen bir bölümüdür. 

İktisat Teorisi

İnsanın yaşamını sürdürebilmesi için maddi ihtiyaçlarının ve isteklerinin karşılanması gerekir. Sağlık, eğitim, güvenlik ve ulaşım gibi temel hizmetlerin yanı sıra, insanın en temel maddi ihtiyaçları yiyecek, giyecek ve barınmadır. İnsanın otomobil, beyaz eşya, bilgisayar sahibi olma; sinemaya ve tiyatroya gitme; kitap ve gazete satın alma; tatil yapma gibi maddi istekleri de vardır. İnsanın maddi ihtiyaçlarını ve isteklerini karşılamak için mal ve hizmetler üretilmektedir. İnsan, üretilmiş mal ve hizmetleri tüketerek maddi yaşamını sürdüren bir varlıktır. Mal ve hizmetlerin üretimi, bölüşümü ve tüketimi toplumsal yaşamın ekonomi alanını oluşturmaktadır.
Piyasa, ürettikleri mal ve hizmetleri satarak kâr etmeye çabalayan üreticiler ile ihtiyaç ve isteklerini karşılamaya çabalayan tüketicileri alışveriş için bir araya getiren, mal ve hizmetlerin üreticilerden tüketicilere doğru akışını sağlayan ekonomik bir kurumdur. Devlet ise vergi toplayarak, kamusal hizmetler sağlayarak, piyasa süreçlerini düzenleyip denetleyerek, ekonomik kalkınmaya yönelik politikalar tasarlayıp uygulayarak, yoksulluğu ve sosyoekonomik eşitsizlikleri azaltıcı önlemler alarak ekonominin işleyişini ve toplumsal gelişmeyi etkileyebilen siyasal bir kurumdur.
İktisat; ekonominin işleyişini, piyasa süreçlerini, devletin ekonomiye etkilerini ve piyasaya müdahalelerini inceleyen hem sosyal, hem de teknik bir bilimdir. Tüm bu işleyişi, süreçleri, etkileri ve müdahaleleri anlayabilmek için iktisat biliminde gerek kurumsal ve tarihsel çözümleme çerçeveleri, gerekse teorik ve uygulamalı modeller kullanılmaktadır.  
Matematiksel modellerden ve istatistiksel yöntemlerden yaygın olarak yararlanan iktisat teorisi iki ana bölümden oluşur:
1) Üretici ve tüketici birimlerin (firmaların ve hane halklarının) iktisadi seçimlerini bireysel veya sektörel düzeyde inceleyen ve devletin piyasaya yönelik politikalarının bu iktisadi seçimleri nasıl etkilediğini araştıran mikro iktisat teorisi,
2) Ekonomiyi ve piyasaları ülke düzeyinde inceleyen, devletin ülke ekonomisinin genel işleyişini etkileyebilecek politikalarını ele alan ve dünya ekonomisinin ülke ekonomisi üzerindeki etkilerini araştıran makro iktisat teorisi.

Mikro İktisat

Mikro iktisatta fayda ve kar maksimizasyonunun amaçlayan tüketicilerin ve firmaların bu amaçlarına ulaşmak için nasıl karar aldıkları ve piyasada birbirlerinin kararlarını nasıl etkiledikleri analiz edilirken toplulaştırma yapılmaz, tek tüketicinin ve tek firmanın nasıl karar aldığı ve tek firma ile bu tek firmanın ürettiği malı satın alan bir grup tüketicinin piyasada birbirlerinin kararlarını nasıl etkiledikleri üzerinde durulur.
Mikro iktisat kendi içinde üretici teorisi ve tüketici teorisi olarak iki bölümde incelenebilir. Mikro iktisadın üretici teorisi kısmında üreticilerin iş gücü, sermaye ve toprak gibi kısıtlı üretim faktörleri ile ham madde, ara mal, elektrik, yakıt ve su gibi üretim girdilerini en düşük maliyetle ve en verimli üretim sonuçlarını elde edecek biçimde kullanmalarının koşulları incelenir. “Tam rekabet”, “tekelci rekabet” ve “tekel” gibi farklı piyasa yapılarının, üreticilerin kararlarını ve kârlılıklarını nasıl etkilediği de üretici teorisinin konusudur. 
Mikro iktisadın tüketici teorisi kısmında ise tüketicilerin ihtiyaç ve isteklerini, gelir kısıtı altında, tüketimden en çok faydayı sağlayacak biçimde karşılayabilmelerinin koşulları ele alınır. Alternatifler arasında “en iyi” olanı seçmenin koşullarını ve yollarını araştıran mikro iktisatta üreticilerin seçimleri piyasanın arz bileşenini, tüketicilerin seçimleri ise piyasanın talep bileşenini oluşturur. Piyasa fiyatı arz ve talep tarafından birlikte belirlenir. Arz veya talepteki değişimler piyasa fiyatının da değişmesine neden olur. Devletin alım-satım ve gümrük vergileri koyarak, ithalat kotaları uygulayarak, taban ve tavan fiyatlar belirleyerek, tüketiciyi veya üreticiyi sübvanse ederek piyasa süreçlerine müdahale etmesinin etkileri de mikroiktisatta incelenir.
Mikroiktisadın alt alanlarından bazıları;  dış ticaret teorisi, endüstriyel iktisat, teknolojik yenilik iktisadı, evrimsel iktisat, işgücü iktisadı, tüketici davranışı iktisadı, tarımsal iktisat, kamusal iktisat, refah iktisadı, oyun teorisi, piyasa tasarımı teorisi, regülasyon iktisadı, deneysel iktisat, davranışsal iktisat olarak sayılabilir.

Makro İktisat

İktisat teorisinin diğer ana bölümü olan makro iktisat teorisi ise mal ve hizmet, iş gücü, para, döviz ve sermaye piyasalarını ulusal ve uluslararası ekonomi düzeylerinde inceler. Ulusal gelir muhasebesi; ekonomik büyüme; enflasyon; işsizlik; para ve maliye politikaları; faiz oranlarının ve döviz kurlarının belirlenmesi; döviz kuru sistemleri; cari işlemler dengesi; sermaye hareketleri; ödemeler dengesi; iş çevrimleri; ekonomik durgunluk ve finansal krizler ile dünya ekonomisinin işleyiş dinamikleri makro iktisadın temel araştırma alanları arasında yer alır.
Makro iktisatta aynı analiz, ekonomideki tüm tüketiciler ve tüm firmalar sırasıyla hane halkı sektörü ve iş alemi sektörü adı altında toplulaştırılarak yapılır ve dolayısıyla da hane halkı ve iş alemi sektörlerinin nasıl karar aldıkları ve piyasada birbirlerini nasıl etkiledikleri üzerinde ekonominin genel işleyişi üzerinde durulur. Bir başka değişle makro iktisatta orman, mikro iktisatta ise ormandaki ağaçlar incelenir.

Gayrisafhi ve Yurt İçi Hasılat

Bir ülkede belirli bir dönemde üretilmiş tüm nihai mal ve hizmetlerin toplam değerini ifade eden Gayrisafi Yurt İçi Hasıla (GSYİH); GSYİH’deki değişimleri ölçen büyüme oranı; GSYİH’nin temel bileşenleri olan özel tüketim, özel yatırım ve kamu harcamaları ile toplam ihracat ve toplam ithalat; fiyatlar genel düzeyindeki değişimleri ölçmeye yarayan enflasyon oranı; çalışmak istediği ve iş aradığı hâlde iş bulamayanları ifade eden işsizlik oranı; ülke ekonomisi düzeyinde tüketimi, tasarrufu ve yatırımı etkileyen faiz oranları; gerek dış ödemeler dengesini, gerekse yurt içi mal, hizmet ve para piyasalarını etkileyebilen döviz kurları; yurt içi tasarrufların yurt içi yatırımları finanse etmekte yetersiz kalmasından kaynaklanan cari açık; dış borçlar; portföy yatırımları; doğrudan yabancı yatırımlar; merkez bankası rezervleri; uluslararası yatırım pozisyonu gibi değişkenler temel makro iktisadi göstergelerdir.
Makro iktisadın alt alanlarından bazıları şunlardır: Büyüme iktisadı; istihdam ve işsizlik çalışmaları; iş çevrimleri teorileri; hesaplanabilir genel denge modelleri; dinamik stokastik genel denge modelleri; uluslararası finansal iktisat; parasal iktisat; enflasyon teorileri, döviz kuru teorileri; faiz oranı teorileri; finansal kriz teorileri; merkez bankacılığı çalışmaları; maliye politikası iktisadı
İktisatta gerek mikro iktisadi, gerekse makro iktisadi teoriler matematiksel modeller yardımıyla kurgulanır ve oluşturulur. Gerçek dünyadaki firmalara, hane halklarına, sektörlere, endüstrilere, piyasalara ve ulusal ekonomilere ait ekonomik verilerin bu teorilere dayanan hipotezleri destekleyip desteklemediği ise istatistiksel yöntemler kullanılarak sınanır. İktisadın, matematiğin ve istatistiğin bir arada kullanılmasını gerektiren bu sınama alanı ekonometri olarak adlandırılmaktadır.
Aslında gerek mikro iktisatta gerek makro iktisatta bir ekonomideki karar birimlerinin, tüketicilerin ve firmaların, nasıl karar aldıkları ve piyasada birbirlerini nasıl etkiledikleri analiz edilir. Ayrıca hem mikro iktisatta hem makro iktisatta kişilerin ve firmaların amacının sırasıyla faydayı ve karı maksimize etmek olduğu kabul edilir. Bu iki önemli ortak noktaya rağmen iktisadın iki ana bölüme ayrılmasının nedeni, mikro iktisat ile makro iktisat arasındaki yöntem farkıdır.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Araç çubuğuna atla