Oligopol Piyasa Nedir?

Piyasalar oyuncu ve rakebet durumuna göre sırası ile tam rekabet piyasası, monopolcü piyasa, oligopol piyasa ve monopol (tekel) piyasa olmak üzere 4 ana grubuna ayrılırlar. Bunlar arasında rekabetin en yüksek olduğu piyasa rekabet piyasası iken rekabetin en zayıf olduğu piyasa monopol piyasadır.
Az sayıda satıcıya rağmen çok sayıda alıcının olduğu piyasa Oligopol olarak tanımlanmaktadır. Oligopol piyasalarında firmaların fiyat, üretim, reklam ve ürün geliştirme bakımından karşılıklı bağımlılıkları bulunmaktadır.
Piyasada iki satıcı varsa düopol, üç satıcı varsa triopol olarak adlandırılır. Piyasada giriş engelleri bulunmaktadır. Oligopol piyasada genelde 2 ile 4 oyun kurucu piyasaya hakimdir.
Doğal nedenlerin etkili olmadığı durumlarda çoğu piyasa oligopol piyasaya dönüşür. Birkaç büyük oyuncu tüm piyasayı yönetecek düzeyde hakim pozisyondadır ve bu büyük aktörler piyasayı kontrol ederek fiyatları belirleme avantajını ellerinde bulundurmaktadır. Alıcı çok olmasına rağmen satıcı azdır.
Oligopol piyasada yer alan şirketler çok benzer ürünler ya da hizmetler satar ve piyasayı kontrol ederler. Firmalardan birinin fiyat değişikliğine gitmesi diğerini de etkiler dolayısı ile enflasyonist baskı oluşturmaları kolaydır. Kolaylıkla kartel oluşturabilirler. Bu piyasaya yeni bir oyuncunun girmesi oldukça zordur.
Her firma, fiyatlarda oluşan değişikliğin diğer firmalar üzerinde yaratacağı etkiyi hesaplamak zorundadır. Oligopol durumunda bir firmanın satabileceği miktar, yalnızca malın fiyatına değil, diğer firmaların fiyatlarına da bağlıdır.
Oligopol piyasasında, piyasa belli firmalarca paylaşılmış olup, firmaların maliyet yapılarına göre kar marjları belirlenmektedir. Oligopol piyasasının tüketici yönünden en büyük dezavantajı, rekabet az olması nedeni ile firmaların fiyatları genellikle ortaklaşa belirlemeleridir.
Oligopol piyasası üzerine geliştirilmiş ilk teoriler Cournot, Chamberlin, Robinson ve Stackelberg’e aittir.


Oligopol Piyasa Firmalarına Örnekler

Dünyanın birçok ülkesinde ve Türkiye’de cep telefonu servis sağlayıcıları (Turkcell, Vodafone) dünyadaki uçak üreticileri Boeing, Airbus oligopol piyasa oyuncularına örnek olarak gösterilebilir. Pepsi ve Coca-Cola da en bilinen oligopol hatta duopol (iki oyunculu piyasa) şirketleridir. Bu şirketler piayasa koşullarını kendileri belirlemektedir. Türkiye’de özellikle otomobil, deterjan, lastik, beyaz mallarla ilgili sanayi alanlarında oligopol piyasasının mevcudiyetinden söz edilebilir.


Oligopol Piyasası Özellikleri Nelerdir?

  1. Az sayıda satıcı, çok sayıda alıcı vardır. Bu az sayıdaki satıcı genelde büyüktür.
  2. Piyasaya giriş önünde engeller vardır. Devlet, firmaların piyasaya girişini “lisans” gibi araçlarla engellemiş olabilir. Piyasadaki ürünlerin üretim maliyetlerinin yüksek olması ve piyasaya yeni giren firmaların ölçek ekonomisine sahip olmamaları piyasa kaynaklı giriş engelidir. Diğer yandan, malın üretimi için gerekli teknolojiye sahip olmama da giriş engeli sayılmaktadır.
  3. Üretilen mallar homojen ya da farklılaştırılmış olabilir.
  4. Piyasada firmaların birbirlerine bağımlılığı çok yüksektir. Piyasada rekabet olmasına rağmen rekabet belirli bir seviyede kalmaktadır. Rekabet yoğun olmasına rağmen firmalar birbirlerinin hareketlerini dikkate almak ve birbirlerini kontrol etmek zorundandır.
  5. Piyasada eksik bilgi söz konusudur.
  6. Firmalar aralarında anlaşma yaparak fiyat ve üretim miktarı konusunda anlaşma yapabilirler. Bu duruma anlaşmalı oligopol denmektedir. Anlaşmanın olmadığı piyasalara ise anlaşmasız oligopol denir.
  7. Piyasada fiyat marjinal maliyetin(P>MC) üzerindedir. Bu durum piyasada etkinliğin olmadığını göstermektedir.
  8. Oligopol piyasalarında yoğunlaşma vardır. Az sayıda firma olmasına rağmen bir kaç firma satışların önemli bir kısmını elinde tutuyorsa buna yoğunlaşma denir.
  9. Firmalar kendi talep eğrilerini bilmemektedir. Piyasa talep eğrisiyle karşı karşıyadırlar.

Oligopol Türleri (Modelleri)

  1. Anlaşmasız Oligopol Modelleri
    Cournot Modeli
    Bertrand Modeli
    Edgeworth Modeli
    Chamberlin Modeli
    Stackelberg Modeli
    Bowley Modeli
    Sweezy (Dirsekli Talep) Modeli
  2. Anlaşmalı Oligopol Modelleri
    a. Açık Anlaşma
    Kartel
    Tröst
    b. Zımni (Örtük) Anlaşma
    Barometrik firma fiyat liderliği
    Hakim firma fiyat liderliği
    Maliyet avantajına sahip firma fiyat liderliği

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Araç çubuğuna atla